Η ακαταμάχητη ψυχολογία των παραμυθιών

Οι αναγνώστες των παραμυθιών αποδέχονται πολλές φορές τις πλοκές των υπερφυσικών ιστοριών που άκουσαν χωρίς να ρωτούν πως επικρατεί η μαγεία ή μοίρα σε αυτά. Αλλά γιατί συμβαίνει αυτό? Για παράδειγμα κανένα παιδάκι δεν ρωτά πως στην χιονάτη και τους εφτά νάνους η μητριά μπορεί να μεταμφιεστεί σε κοριτσάκι. Η απάντηση είναι ότι είναι μάγισσα και όλοι το δέχονται έτσι.

Τι όμως κάνει τους θεατές ή τους αναγνώστες να παραγνωρίζουν την λογική που τόσο πολύ έχουν ενσωματώσει στην καθημερινότητα τους? σε μια ακαδημαϊκή έρευνα της Μαρίνα Γόρνερ (Marina Warner, 2014) συζητήθηκε το θέμα «τα λόγια των παραμυθιών» όπου μας υπενθυμίζει ότι ακόμα και σε θεατρικές παράσταση παραμυθιών όπου μπορεί να ζητηθεί από τους θεατές να κάνουν κάτι πχ να χτυπήσουν παλαμάκια γιατί μόνο έτσι θα γιατρευτεί κάποιος από τους πρωταγωνιστές της ιστορίας που αρρώστησε, μικροί και μεγάλοι θα το κάνουν ξέροντας στην περίπτωση των ενηλίκων όμως ότι απλά είναι μια παράσταση. Η ανταπόκριση αυτή του ενήλικου κοινού μας παραπέμπει βαθύτερα, στην ανάγκη του ανθρώπου να πιστέψει στο υπερφυσικό και να ταξιδέψει στα νερά του αδύνατου, πέρα από τα όρια της πραγματικότητας.

Τα παραμύθια δηλαδή ταιριάζουν σε όλους, αποτελούν έναν καθρέπτη όπου βλέπει ο αναγνώστης τον κόσμο για πρώτη φορά. τα παιδιά δεν έχουν πρόβλημα να αποδεχτούν μια φανταστική ιστορία ενώ τους αρέσει παράλληλα να ακούν τι έγινε και μετά τι έγινε σε μια σειρά από γεγονότα χωρίς λογική αλλά γεμάτη με νόημα, όπως το τι άκουσαν , είδαν ή ένιωσαν οι πρωταγωνιστές της ιστορίας.

Το γιατί για τα παιδιά έρχεται μετά. Για ελάχιστους μεγάλους ωστόσο τα γιατί έρχονται καταιγιστικά μόλις ακούν την πλοκή πχ, γιατί η χιονάτη συνήλθε με το φιλί του πρίγκιπα, γιατί η Κοκκινοσκουφίτσα δεν κατάλαβε το λύκο, γιατί μόνο το πόδι της σταχτοπούτας χωρούσε στο μαγικό γοβάκι ?

Η μαγεία βρίσκει πολλές φορές σύνδεση με την επιστημική αβεβαιότητα. Αποδεχόμαστε παράλογα στοιχεία στα παραμύθια όπως αποδεχόμαστε ότι πολλά πράγματα είναι ακόμα άγνωστα στον άνθρωπο όπως ο θεός που κανένας δεν τον είδε (για όσους πιστεύουν) ή εξωγήινη ζωή (που αποδεδειγμένα υπάρχει αλλά δεν την έχουμε φωτογραφίσει).

Ο ρόλος των παραμυθιών με άλλα λόγια είναι να μιλήσουν κατευθείαν στην ψυχή του αναγνώστη-ακροατή και να προκαλέσουν συναισθήματα, να ανάψουν την περιέργεια και να αναμοχλεύουν την δίψα του ανθρώπου να βρει το νόημα της ζωής.

Αυτή είναι η μαγεία των παραμυθιών ότι πάντα μια καλή ιστορία θα μας κάνει να την ακούσουμε όσο απίστευτη και να είναι αλλά και όσο μεγάλοι και να είμαστε.

Χρειάζονται οι ενήλικες τα παραμύθια στην ζωή τους;

Από τότε που πάτησε το πόδι του άνθρωπος στη γη, μεγάλωσε με ιστορίες, οι οποίες εξηγούσαν τα μυστήρια του κόσμου σε απλά λόγια. Τα Μυστήρια αυτά εμπερικλείουν θέματα όπως η γέννηση, οι εποχές, η μέρα και η νύχτα, μετά καθώς η ανθρωπότητα προχώρησε τα θέματα πλέον αφορούσαν περισσότερο την καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Οι περισσότερες τέτοιες ιστορίες, τα παραμύθια δηλαδή, συνήθως έχουν φανταστικό τέλος αιχμαλωτίζοντας έτσι τις ελπίδες και τα όνειρα της ανθρωπότητας. Μεταδίδουν επίσης, τα παραμύθια, μηνύματα για την αξία της προσπάθειας και τις πλείστες φορές μηνύματα αισιοδοξίας για ένα καλύτερο μέλλον. Φυσικά τα παραμύθια άλλαξαν με τον καιρό αλλά ακόμα δεν έχουν χάσει την αξία τους, τόσο για τα μικρά παιδιά όσο και για τους ενήλικες. Τα διηγούμαστε παρόλες τις προόδους της κοινωνίας στα επιστημονικά και τεχνολογικά πεδία. Χαρακτηρίζονται από τους δημοσιογράφους συχνά οι ζωές των γαλαζοαίματων σαν παραμυθένιες, επίσης και οι γάμοι τους, τα αξιώματα τους και τα ρούχα τους… συμβαίνει αυτό βέβαια λόγω του ότι πουλάει μια αληθινή ιστορία που ακούγεται σαν παραμύθι, πχ όταν ο πρίγκιπας Ουίλιαμ γύρισε να κοιτάξει μια λαική, την Κέιτ, την οποία παντρεύτηκε και έτσι αυτή έγινε δούκισσα και από τότε ζει μια βασιλική ζωή. Τα παραμύθια έχουν ηλικία πάνω από 6000 χρόνια, και όπως και τότε, είχαν την ιδιότητα να διηγούνται πως η αποφασιστικότητα, το κουράγιο και η ευφυΐα μπορούν να αλλάξουν ακόμα και την πιο δύσκολη πραγματικότητα. Ενδεικτικό παραμύθι είναι ο Γιαννάκης και η φασολιά όπου ένα φτωχό αγόρι χάρη στην εξυπνάδα του γίνεται πλούσιο. Άλλα παραμύθια όπως η σταχτοπούτα και οι κακιές αδερφές της μας δείχνουν ότι η μοχθηρία υπάρχει στον κόσμο με ανθρώπινη μορφή αλλά η δύναμη τους δεν είναι ατελείωτη ή ανίκητη. Σήμερα αρκετά παραμύθια έχουν ξαναγραφτεί από φεμινίστριες για να μεταδώσουν ισχυρά μηνύματα όπως η ισότητα, με ιδιαίτερο παράδειγμα την συλλογή παραμυθιών «μεταμορφώσεις» 1971 από την Άννα Σιξτον. Όπως και να έχει τα παραμύθια πρέπει να συνεχίσουν να διαβάζονται καθώς ρίχνουν φως στις πολιτισμικές, κοινωνικές και εικαστικές κινήσεις της εκάστοτε περιόδου. Έτσι κι αλλιώς αποτελούν την θεμέλιο λίθο του πολιτισμού ακόμα και οι αλλαγμένες εκδόσεις των παραμυθιών και αξίζουν να τις μελετούμε όποτε μπορούμε σε όποια ηλικία και αν βρισκόμαστε.